Laboratuvar güvenliği; çalışanları, numuneleri, çevreyi ve çalışma alanını kimyasal, biyolojik, fiziksel ve mekanik tehlikelere karşı korumayı amaçlayan bütüncül bir sistemdir. Güvenlik yalnızca eldiven veya gözlük kullanmaktan ibaret değildir. Risk değerlendirmesi, güvenli çalışma prosedürleri, mühendislik kontrolleri, eğitim, acil durum hazırlığı ve kişisel koruyucu donanım birlikte ele alınmalıdır.
Her laboratuvarın faaliyetleri ve kullandığı maddeler farklıdır. Bu nedenle güvenlik ekipmanları yapılan işleme ve belirlenen risklere göre seçilmelidir. Farklı koruyucu ürün gruplarını incelemek için Labonly laboratuvar güvenliği kategorisini ziyaret edebilirsiniz.
Laboratuvar Güvenliği Risk Değerlendirmesiyle Başlar
Bir işleme başlamadan önce kullanılacak kimyasallar, cihazlar, sıcaklıklar, basınç koşulları, biyolojik materyaller ve oluşabilecek atıklar değerlendirilmelidir. Tehlikenin varlığı kadar maruz kalma yolu, miktar, süre ve olası sonuçlar da dikkate alınmalıdır.
Risk değerlendirmesi sırasında şu sorular yanıtlanmalıdır:
- Kullanılan madde veya işlem hangi tehlikeleri taşır?
- Maruz kalma solunum, cilt, göz veya yutma yoluyla gerçekleşebilir mi?
- İşlem sırasında sıçrama, aerosol, toz, buhar veya basınç oluşur mu?
- Daha az tehlikeli bir madde veya yöntem kullanılabilir mi?
- Çeker ocak, koruyucu siper veya kapalı sistem gerekli midir?
- Hangi kişisel koruyucu donanımlar kullanılmalıdır?
- Dökülme, yangın veya maruziyet durumunda nasıl müdahale edilecektir?
Kişisel koruyucu donanım tehlikeyi ortadan kaldırmaz. Öncelik mümkünse tehlikeyi ortadan kaldırmak, daha güvenli bir seçenekle değiştirmek veya mühendislik kontrolleriyle kaynağında sınırlandırmaktır.
Kontrol Önlemleri Hangi Sırayla Uygulanmalıdır?
İş sağlığı ve güvenliğinde kontrol önlemleri genel olarak etkilerine göre bir hiyerarşi içerisinde değerlendirilir:
- Ortadan kaldırma: Tehlikeli madde veya işlemin kullanılmaması.
- İkame: Daha az tehlikeli bir madde veya yöntemin kullanılması.
- Mühendislik kontrolleri: Çeker ocak, kapalı sistem, havalandırma veya koruyucu muhafaza kullanılması.
- İdari kontroller: Eğitim, prosedür, yetkilendirme, işaretleme ve çalışma süresinin sınırlandırılması.
- Kişisel koruyucu donanım: Eldiven, gözlük, yüz siperi, önlük veya uygun solunum koruyucunun kullanılması.
Birden fazla önlemin birlikte kullanılması gerekebilir. Yalnızca kişisel koruyucu donanıma güvenmek yerine riskin kaynağında azaltılması hedeflenmelidir.
Göz ve Yüz Koruması Nasıl Seçilmelidir?
Laboratuvar ortamında kimyasal sıçrama, partikül, basınçlı işlem veya kırılabilir cam malzeme riski bulunabilir. Kullanılacak göz ve yüz koruması, belirlenen tehlikeye ve ürünün koruma kapsamına göre seçilmelidir.
Standart güvenlik gözlüğü, kimyasal sıçrama gözlüğü ve yüz siperi aynı koruma seviyesini sağlamaz. Kimyasal sıçrama riski bulunan işlemlerde yanları açık standart gözlük yeterli olmayabilir. Yüz siperi de çoğu durumda uygun göz koruyucunun yerine değil, onunla birlikte kullanılan ek korumadır.
Farklı gözlük ve siper seçeneklerini Labonly baş ve yüz koruyucular kategorisinde inceleyebilirsiniz.
Laboratuvar Eldiveni Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Eldiven seçimi yalnızca nitril, lateks veya neopren gibi malzeme adına göre yapılmamalıdır. Kimyasalın türü, konsantrasyonu, temas süresi, sıcaklık, eldiven kalınlığı ve üreticinin geçirgenlik verileri birlikte değerlendirilmelidir.
Hiçbir eldiven malzemesi bütün kimyasallara karşı sınırsız koruma sağlamaz. Bir malzeme belirli kimyasala kısa süreli sıçramada uygunken uzun süreli temas için yetersiz olabilir. Kimyasal uyumluluk üreticinin güncel tablosundan doğrulanmalıdır.
Uygun eldiven seçeneklerini Labonly el koruyucular kategorisinde karşılaştırabilirsiniz.
Laboratuvar Önlüğü ve Koruyucu Giysi
Laboratuvar önlüğü vücudu ve günlük kıyafetleri sıçrama ve kontaminasyona karşı korumaya yardımcı olur. Ancak kumaş türü, kapatma biçimi, kol yapısı ve yapılacak işleme uygunluk değerlendirilmelidir.
Yanıcı maddeler, yüksek sıcaklık, biyolojik risk veya yoğun kimyasal sıçrama bulunan işlemlerde standart bir önlük yeterli olmayabilir. Kullanılacak koruyucu giysi risk değerlendirmesine göre seçilmelidir. Kontamine önlükler laboratuvar dışındaki ortak alanlara taşınmamalıdır.
Solunum Koruyucu Her İşlemde Kullanılır mı?
Solunum koruyucular genel havalandırmanın veya çeker ocağın yerine kullanılan sıradan bir ekipman değildir. Öncelikle tehlikeli buhar, gaz, aerosol veya partikülün kaynağında kontrol edilmesi gerekir.
Solunum koruyucu gerekiyorsa kirleticinin türü ve konsantrasyonu, filtre veya kartuş tipi, koruma faktörü, yüz uyumu ve kullanım süresi değerlendirilmelidir. Uygun olmayan filtre veya yüze oturmayan maske beklenen korumayı sağlamayabilir.
Ürün seçenekleri için Labonly solunum koruyucular kategorisini inceleyebilirsiniz. Nihai seçim yetkin iş güvenliği değerlendirmesi ve ürün üreticisinin talimatları doğrultusunda yapılmalıdır.
Kimyasallar Nasıl Depolanmalıdır?
Kimyasallar yalnızca alfabetik sıraya göre depolanmamalıdır. Yanıcılar, oksitleyiciler, asitler, bazlar, suyla reaksiyona giren maddeler ve diğer uyumsuz gruplar ayrı değerlendirilmelidir. Her ürünün SDS belgesindeki saklama ve uyumsuzluk bilgileri dikkate alınmalıdır.
Kimyasal kaplar kapalı, okunabilir biçimde etiketli ve uygun ikincil kap içerisinde tutulmalıdır. Rafların taşıma kapasitesi, şişelerin düşme riski ve depolama alanının havalandırması kontrol edilmelidir.
Farklı ürün grupları için tasarlanmış seçenekleri Labonly kimyasal saklama ve depolama dolapları kategorisinde inceleyebilirsiniz. Dolap seçimi, saklanacak kimyasalların tehlike sınıfları ve yürürlükteki gereklilikler dikkate alınarak yapılmalıdır.
Acil Göz ve Vücut Duşları Neden Önemlidir?
Korozif veya zararlı maddelerin göz ya da vücutla temas etme ihtimali bulunan alanlarda uygun acil yıkama ekipmanına ihtiyaç duyulabilir. Donanımın çalışma alanına uygun konumda bulunması, önünün açık tutulması ve düzenli olarak kontrol edilmesi gerekir.
Acil durumda müdahale süresi ve yöntemi kullanılan maddenin SDS belgesi, kurumun acil durum prosedürü ve geçerli güvenlik gerekliliklerine göre belirlenmelidir. Çalışanlar ekipmanın yerini ve nasıl kullanılacağını olay gerçekleşmeden önce bilmelidir.
Duvar tipi, masa tipi ve kombine sistem seçeneklerini Labonly acil koruma duşları kategorisinde inceleyebilirsiniz.
Laboratuvarda Temel Güvenli Çalışma Kuralları
- Çalışmaya başlamadan önce işlem ve riskler değerlendirilmelidir.
- Kimyasalların etiketi ve SDS belgesi okunmalıdır.
- Yiyecek ve içecekler laboratuvar çalışma alanında bulundurulmamalıdır.
- Ağızla pipetleme yapılmamalıdır.
- Saç, gevşek kıyafet ve takılar hareketli veya sıcak ekipmanlardan uzak tutulmalıdır.
- Kimyasal kaplar kullanıldıktan sonra kapatılmalıdır.
- Çalışma alanı düzenli ve çıkış yolları açık tutulmalıdır.
- Hasarlı cam malzemeler kullanılmamalıdır.
- Dökülme ve kazalar yetkili kişiye bildirilmelidir.
- Atıklar özelliklerine göre uygun kaplarda ayrılmalıdır.
- Acil durum ekipmanlarının yeri önceden öğrenilmelidir.
- Eğitim ve yetkilendirme olmadan riskli işlem yapılmamalıdır.
Güvenlik Ekipmanı Seçim Kontrol Listesi
- İşlemin ve tehlikenin tanımı,
- Kimyasalın SDS bilgileri,
- Maruz kalma yolu ve olası temas süresi,
- Gerekli mühendislik kontrolü,
- Göz ve yüz koruma seviyesi,
- Eldiven malzemesi ve kimyasal uyumluluğu,
- Koruyucu giysi türü,
- Solunum koruması gerekliliği,
- Acil yıkama ve dökülme ekipmanı ihtiyacı,
- Kimyasal depolama ve taşıma yöntemi,
- Eğitim, bakım ve periyodik kontrol gereklilikleri.
Sonuç
Laboratuvar güvenliği tek bir ürünle sağlanamaz. Risklerin belirlenmesi, mümkün olduğunca kaynağında azaltılması, uygun mühendislik ve idari kontrollerin uygulanması ve doğru kişisel koruyucu donanımın seçilmesi gerekir.
Koruyucu ekipman seçiminde yapılan işlemin özellikleri, kimyasal uyumluluk, ürünün koruma kapsamı ve kurumun güvenlik prosedürleri birlikte değerlendirilmelidir.